Mijn oma kon de weg naar huis niet meer terugvinden. Ze was naar de boerderij gekomen, waar ze vroeger met haar gezin gewoond had. Ze maakte zich zorgen dat opa boos op haar zou zijn. Ik bracht haar weer thuis. Toen de familie op een gegeven moment de zorg niet meer aan kon en ze in een verzorgingstehuis terechtkwam, ging het heel snel bergafwaarts. Mijn oma was dement; zij had Alzheimer.
Dit speelde zo’n 40 jaar geleden. Drie van haar kinderen zijn inmiddels overleden. Stuk voor stuk waren ze dement in de laatste jaren van hun leven Ook de jongste drie die nog in leven zijn, waaronder mijn vader, lijken er niet aan te kunnen ontsnappen. Mijn vader heeft er alles aan gedaan om het te voorkomen, maar toch heeft het noodlot toegeslagen. Hij zakt langzaam weg in de vergetelheid. Het is nog het zwaarst voor mijn 92-jarige moeder om voor hem te zorgen terwijl haar eigen gezondheid broos is. En minstens net zo erg: ze raakt geleidelijk de man van haar leven kwijt.
Islam praktiseren
Dementie is niet erfelijk, maar omdat het nagenoeg iedereen van mijn vaderskant is overkomen, ben ik ergens toch ongerust dat het ook mijn lot zal zijn. Ik ben al mijn hele leven vergeetachtig en snel gedesoriënteerd. Volgens mijn man voorkom ik het omdat ik moslim ben geworden en de islam praktiseer. Hoe mooi zou het zijn als het lezen en memoriseren van de Koran, de salaah (gebed) én het vasten mij redden van Alzheimer?
Een beter geheugen
Met die gedachte en hoop ging ik op onderzoek uit. Ik verzamelde informatie over allerlei verschillende studies die het verband zouden kunnen aantonen tussen het lezen van de Koran en een beter geheugen op oudere leeftijd. En daarbij stuitte ik tot mijn verrassing en vreugde ook op studies die een link leggen tussen het islamitische gebed of het vasten en een beter geheugen, alhamdoelillah!
Verschil Alzheimer en dementie
Maar voor ik uit de doeken doe wat wetenschappers hebben ontdekt, onderzoek ik wat Alzheimer of dementie volgens de reguliere geneeskunde is en wat de islam erover te zeggen heeft.
Dementie is geen afzonderlijke ziekte, maar een verzamelterm voor verschillende medische aandoeningen, waarbij Alzheimer de meest voorkomende is, goed voor 60–70% van alle gevallen.
Hoe dementie ontstaat, weet de wetenschap nog niet.
Dementie
Het woord dementie is afgeleid van het Latijnse woord dementia, wat letterlijk verwijst naar het verlies van de geest of geestelijke functies. Deze term benadrukt het belangrijkste kenmerk van dementie: een geleidelijke, onomkeerbare achteruitgang van cognitieve functies zoals geheugen, denken, redeneren en het vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren.
Dementie ontstaat volgens de reguliere geneeskunde doordat gezonde hersencellen afsterven, wat leidt tot meer geheugen- en denkproblemen. In een vroeg stadium zijn mensen zich vaak nog bewust van hun symptomen en functioneren zij nog redelijk normaal. Naarmate de toestand vordert, wordt het dagelijks leven steeds meer beïnvloed. Omdat dementie hersengebieden aantast die lichaamsfuncties regelen, leidt het uiteindelijk tot orgaanfalen en overlijden.
De oorzaak van dementie
Als ik lees dat gezonde hersencellen afsterven, vraag ik me af waarom dit dan gebeurt. Daar heeft de reguliere geneeskunde geen antwoord op. Het zou met ouderdom te maken hebben, maar dat is geen afdoend antwoord. Sommige onderzoekers denken dat dementie voor een deel veroorzaakt wordt doordat insuline in de hersenen minder goed werkt. Zij noemen dementie daarom ook wel diabetes type 3. Anderen zeggen weer dat diabetes type 3 niet bestaat, maar dat er wel een relatie is tussen diabetes type 2 en dementie. En zo lijkt er ook een relatie te zijn met overgewicht, het drinken van alcohol en roken. Alsnog beantwoordt dit niet mijn vraag naar de oorzaak.
Er wordt zoveel onderzoek gedaan naar dementie, maar dat is vooral gericht op het vinden van medicijnen om de ziekte te vertragen en niet om de oorzaak te achterhalen. En de medicijnen tegen dementie werken vaak niet goed en hebben ook nog eens bijwerkingen. Daarom heeft de GNM (German New Medicine) van dr. Hamer mijn interesse gewekt, want hij zocht wel naar de oorzaak van ziekten.
De Germaanse Geneeskunde
Volgens de Germaanse Geneeskunde ligt de oorzaak in een scheidingsconflict. Iemand heeft een dierbare verloren en mist hem of haar, of is bang om die dierbare te verliezen. Het weefsel dat daar op reageert is de (opper)huid aangezien de dierbare niet meer kan worden aangeraakt of geknuffeld. Dit heeft huidproblemen tot gevolg en ook problemen met het korte termijngeheugen. De biologische zin hiervan is dat de pijn van het verlies ‘vergeten’ wordt. Bij dieren werkt dit ook zo. Als je kittens weghaalt bij de moederpoes en vervolgens terugplaatst, herkent zij haar eigen kittens niet meer. Dit is een biologisch proces waarbij de moederpoes de pijn van het verlies niet voelt en eerder klaar is voor een nieuw nest.
Een zijpaadje: als kinderen vergeetachtig zijn – absences hebben – gaat het volgens dr. Hamer ook hierbij om een biologische reactie n.a.v. de scheiding van de ouders, huiselijk geweld of door ziekte of het overlijden van één van de ouders.
Bij kinderen noemen we dat ADD, bij ouderen waarvan de levenspartner of een andere dierbare overleden is of die bang zijn om hun geliefde te verliezen, noemen we dit Alzheimer. Verdriet over of angst voor verlies en zorgen over de toekomst spelen dus een grote rol. Deze biologische verklaring van dr. Hamer klinkt mij heel bio-logisch in de oren.
Wat dat betreft moet ik oppassen voor de zorgen in mijn hoofd over de toekomst, want dat zal mijn geheugen in elk geval niet verbeteren.
Dementie in de Koran
In de Koran is er een verwijzing naar het verliezen van geestelijke functies op hogere leeftijd. In sommige vertalingen wordt het woord ‘dementie’ letterlijk genoemd.
“…En onder jullie zijn er die (op jonge leeftijd) van het leven worden ontnomen en onder jullie zijn er die een heel hoge leeftijd bereiken, totdat dementie optreedt nadat hij kennis heeft gehad.” (Koran, 22:5)
“… En sommigen onder jullie worden teruggebracht naar de zwakste levensfase (van ouderdom) zodat zij niets meer weten nadat zij voorheen veel wisten. Inderdaad, Allah is Alwetend en Almachtig.” (Koran, 16:70)
“… En degene die Wij een lang leven geven, doen Wij degenereren in zijn schepping (zwakheid, dementie, afhankelijkheid, etc.) (Koran, 36:68)
Het lezen en memoriseren van de Koran, het bidden en vasten kunnen helpen tegen geheugenverlies.
Les in nederigheid
In de bovengenoemde vertalingen wordt een poging gedaan om te duiden wat er letterlijk in de Koran staat, namelijk “Wij doen hen omkeren in de schepping.” De realiteit die in deze ayaat (verzen) wordt beschreven, is dat er mensen zullen zijn die in hun laatste levensfase weer terugkeren naar de kindertijd; zij zullen net zo hulpeloos en onwetend zijn als een jong kind. De dementie zorgt ervoor, dat alle kennis die zij hadden, geleidelijk in het niets zal verdwijnen.
Het zijn lessen voor ons. Wij houden van het leven en raken er gehecht aan. God wil ons eraan herinneren dat Hij de mens intelligentie, kracht en rijkdom kan geven, maar dat Hij het ook weer kan wegnemen. Dit vraagt om een houding van nederigheid.
Vandaar dat in sommige Nederlandse vertalingen waarschijnlijk gekozen is om de Arabische woorden ardhali ‘amri te vertalen met meest vernederende leeftijd.’ of de meest vervallen der leeftijden. Deze vertaling is voor mij te pijnlijk, omdat ik het aftakelen van dichtbij heb meegemaakt met mijn oma en opnieuw meemaak met mijn vader.
Het dwalen van de geest
In de Koran wordt dementie ook genoemd als een situatie die zich kan voordoen bij ouderen. In de tijd van de profeet Yaqoeb عليه السلام (Jakob) werd het genoemd ‘het dwalen van de geest’. Zijn kinderen gingen er vanuit dat hun vader dement was geworden:
Toen de karavaan vertrok (uit Egypte), zei hun vader: “In ruik echt de aanwezigheid van Jozef; als jullie maar niet denken dat ik seniel word.” Zij zeiden: “Bij Allah! Jij verkeert werkelijk nog in je oude dwaling!” (Koran, 12:94–95)
Ouderdom
Ouderdom komt met gebreken, maar geestelijke achteruitgang is niet iets wat alle of de meerderheid van de ouderen zal treffen. Allah spreekt over ‘sommigen onder jullie’. Mijn vader is getroffen door Alzheimer, maar mijn moeder is nog steeds heel helder van geest. Mijn schoonmoeder in Algerije لله يرحمها (moge Allah haar genadig zijn) was tot vlak voor haar dood overduidelijk de matriarch. Zij was de spil van de familie en genoot respect van eenieder. Niet alleen was zij wijs door haar levenservaring, maar ze was ook zeer scherpzinnig; niets ontging haar. Het enige wat haar verzwakte en belemmerde was de pijnlijke reuma.
Lichamelijke aftakeling
En alhoewel niet elke oudere dement wordt, krijgt iedere oudere wel te maken met lichamelijke aftakeling. Waarschijnlijk dat de profeet Mohammed ﷺ daarom ouderdom vergelijkt met een ziekte, zoals blijkt uit de volgende overlevering.
Usamah bin Sharik vertelt dat sommige bedoeïenen de profeet Mohammed ﷺ vroegen of ze medicijnen moesten gebruiken als ze ziek waren. Hij raadde ze aan om medicijnen in te nemen en zei: “Allah heeft geen ziekte gemaakt zonder dat Hij een remedie voor die ziekte heeft gemaakt. Met uitzondering van één ziekte: de ouderdom.” (Soenan at-Tirmidhi)
Ervaringen uit de praktijk
Praktiserende ouderen met dementie beschikken vaak nog over de competentie om Koranverzen te herhalen. Mantelzorgers merken dat deze ouderen dan rustig worden. Religieuze verzen, die ze al van in hun kinderjaren kennen, zijn vertrouwd en rustgevend. Ze bieden houvast in een context die soms beangstigend is voor iemand met dementie.
Zo zegt een mantelzorger over haar moeder: “Als ze nerveus is en naar de Koran luistert, wordt ze kalm. ’s Nachts, wanneer ze wakker wordt en schreeuwt om iemand, zet ik de Koran op en dan wordt ze rustig en valt in slaap.”
Wetenschappelijk onderzoek
Mijn schoonmoeder. الله يرحمها was tot het eind omringd door haar familie. Dat biedt, zo blijkt uit onderzoek, een belangrijke bescherming tegen geestelijke achteruitgang. Daarnaast speelt ook het geloof een grote rol. Dit blijkt uit verschillende onderzoeken over het lezen en memoriseren van de Koran, het verrichten van de salaah (gebed) en het vasten in de Ramadan en het vrijwillige vasten buiten de vastenmaand.
Koran lezen en memoriseren
In 2024 hebben onderzoekers van de Sriwijaya University in Indonesië onderzocht of er een verband bestaat tussen het lezen van de Heilige Koran en cognitieve functie bij ouderen. Met andere woorden: draagt het (regelmatig) lezen van de Koran bij aan behoud of verbetering van cognitieve vaardigheden op oudere leeftijd?
Volgens onderzoeken kan het lezen, luisteren en memoriseren van de Koran het geheugen mogelijk beschermen.
De auteurs voerden een systematische literatuurstudie uit: zij doorzochten vijf elektronische databases (waaronder PubMed, ScienceDirect, Google Scholar, Tripdatabase, Cochrane) op studies gepubliceerd tussen 2004 en december 2023 die relevant waren voor hun onderzoeksvraag.
Van de vijf bekeken studies vonden vier een significante correlatie tussen de intensiteit en duur van het Koran lezen door ouderen en een betere cognitieve functie. Het vaker of langer lezen van de Koran kan samenhangen met behoud van normale cognitieve functies. Waarbij opgemerkt dient te worden dat het een correlatie betreft. Er is nog verder onderzoek nodig om de causaliteit te bevestigen.
Andere onderzoeken
Een andere experimentele interventiestudie bij ouderen van boven de 60 jaar onderzocht wat het effect was van dagelijks 30 minuten Koran lezen op de ouderen. Na de periode bleek dat de episodische herinnering significant beter was dan bij de controlegroep. Dat betekent dat ze specifieke gebeurtenissen en persoonlijke ervaringen uit het verleden tot in detail konden beschrijven.
Onderzoekers van de Faculteit van Geneeskunde van de Universiteit van Kuala Lumpur in Maleisië vergeleken volwassenen van 35 tot 80 jaar. Sommigen hadden de hele Koran uit hun hoofd geleerd, anderen gedeeltelijk of helemaal niet. Mensen die de Koran geheel hadden gememoriseerd hadden grotere volumes grijze en witte stof in hun hersenen dan de controlegroep. Dit suggereert dat het memoriseren van de Koran cognitieve achteruitgang kan voorkomen.
Het verrichten van de salaah
De salaah verrichten – vijf keer per dag bidden – zou het risico op Alzheimer met 50% verminderen, volgens een studie uitgevoerd onder vrouwen in bezet Palestina. Deze studie, in samenwerking met de Verenigde Staten, die in 2003 begon bij een steekproef van 892 Arabische vrouwen ouder dan 65 jaar, werd gepresenteerd tijdens een congres over Alzheimer in bezet Palestina.
Tien jaar na de start van de studie hebben de onderzoekers vastgesteld dat het gebed een therapeutisch effect blijkt te hebben. Het werkt volgens hen als een bijzonder effectief middel dat het risico op het ontwikkelen van Alzheimer, geheugenverlies of lichte vormen van dementie zou kunnen verminderen.
Een professor van de Universiteit van Tel Aviv stelde: “In de gekozen steekproef deed 60% van de vrouwen vijf keer per dag het gebed, zoals voorgeschreven in de islam, terwijl 40% dat onregelmatig deed. Tien jaar na de start van het onderzoek zagen we dat de eerste groep 50% minder risico liepen op geheugenproblemen of Alzheimer dan de tweede groep.”
De testen werden niet bij mannen uitgevoerd, omdat slechts 10% van hen niet het gebed deden. Een te klein percentage om statistisch betrouwbare conclusies te kunnen trekken. Het onderzoek bevestigde tevens dat vrouwen twee keer zoveel kans hebben om Alzheimer te ontwikkelen dan mannen.
Soenna-gebed
Uit een andere studie van de Faculteit van Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen van Nikai in Maleisië, die onderzoek deed naar de kwaliteit van leven ouderen en hun cognitieve scores, bleek dat ouderen die vijfmaal per dag het voorgeschreven gebed deden, in combinatie met de vrijwillige soenna-gebeden, significant beter scoorden op alle domeinen vergeleken met degenen die niet of minder regelmatig het gebed deden.
Vasten om je brein te beschermen
Volgens onderzoek uit 2023 kan het vasten tijdens Ramadan potentiële voordelen bieden voor de hersengezondheid en zou het beschermend kunnen zijn tegen dementie. Vasten in het algemeen en vasten in de Ramadan zou de niveaus van brain-derived neurotrophic factor (BDNF) verhogen, een belangrijk eiwit dat goed is voor de hersencellen. Dit kan het risico op ziektes als Alzheimer en Parkinson verkleinen. Het helpt bij het opruimen van afvalstoffen in de hersenen, verbetert de stofwisseling en leidt tot minder ontstekingen in de hersenen.
Er zijn nog geen klinische proeven gedaan die bevestigen dat het vasten tijdens Ramadan dementie daadwerkelijk voorkomt of behandelt. Hoewel het vasten de hersengezondheid kan ondersteunen via metabole en ontstekingsremmende mechanismen, is het nog geen bewezen behandeling tegen dementie. Er zijn meer langetermijn- en grootschalige menselijke studies nodig om de beschermende rol te bevestigen.
Zonder donaties kunnen we niet blijven bestaan.
Steun je ons met een maandelijkse donatie? Als tien mensen ons steunen met 5 euro per maand, kunnen wij onze schrijvers een kleine financiële vergoeding geven. Meer of minder mag ook.
Dat Allah je moge belonen! Klik hier
Twee dagen per week vasten (of heel weinig eten) kan bescherming bieden tegen Alzheimer.
Twee dagen per week soenna vasten
Volgens The Guardian hebben Amerikaanse onderzoekers ontdekt dat periodiek vasten – twee dagen per week zeer weinig eten (ongeveer 500 calorieën) – de hersenen kan beschermen tegen degeneratieve ziekten zoals Alzheimer en Parkinson.
Professor Mark Mattson van het National Institute on Ageing in het Amerikaanse Baltimore legt uit dat dit effect beter werkt dan dagelijkse caloriebeperking. De belangrijkste bevindingen zijn dat regelmatig vasten beschermende mechanismen in de hersenen activeert. Het verhoogt de productie van chemische boodschappers die de groei van zenuwcellen stimuleert.
Twee dagen per week vasten zou helpen om de hersengezondheid te verbeteren en veroudering tegen te gaan. Dit doet ons uiteraard denken aan de soenna van het vasten op maandag en donderdag.
Mijn ongerustheid is verdwenen
Wat ik heb ontdekt is dat het praktiseren van de islam mij inderdaad kan beschermen tegen Alzheimer. En dat niet alleen verplichte vormen van aanbidding maar ook het volgen van de soenna van de Profeet ﷺ belangrijk is. Het is een stimulans om nog meer in overgave en vertrouwen te leven. Mijn ongerustheid is verdwenen alhamdoelillah. En dat is maar goed ook, want als ik mij daar te veel mee bezig houd en daar stress van krijg en bang voor word, loop ik het risico dat ik alsnog ‘voor de bijl ga’.
Alsnog is het aan Allah is of ik dement word of niet. Mocht het toch mijn lot zijn, dan hoop ik dat ik het zal accepteren als een beproeving. En in sha Allah zullen mijn dierbaren mij dan bijstaan en omringen, zodat mijn hart zich vult met dankbaarheid en ik niet door eenzaamheid geveld word.
Net als de Profeet Mohammed ﷺ vraag ik Allah om mij en jullie te beschermen tegen dementie. Hij ﷺ smeekte:
“O Allah, ik zoek mijn toevlucht bij U tegen lafheid, gierigheid en tegen geestelijke achteruitgang in de ouderdom.” (Al-Boechari).
